Czy osoba z chorobą Alzheimera może jeszcze się czegoś nauczyć? Prawda o neuroplastyczności

Skąd bierze się przekonanie „już nic nie pomoże”

Diagnoza choroby Alzheimera lub innej choroby otępiennej często brzmi dla rodziny jak wyrok. Pojawia się myśl, że skoro demencji nie da się wyleczyć, to wysiłek nie ma sensu. To zrozumiała reakcja. Tymczasem okres po rozpoznaniu, szczególnie w łagodnym i umiarkowanym stadium otępienia, daje największe możliwości działania.

Zdarza się też, że senior z zaburzeniami poznawczymi sam zaczyna się wycofywać. Rezygnuje z dawnych zainteresowań, rzadziej rozmawia i unika sytuacji, w których mógłby się pomylić. Mniej aktywności oznacza mniej bodźców, a mniej bodźców pogłębia apatię i utratę samodzielności. Przerwanie tego procesu to jeden z głównych celów terapii.

Co mówią badania naukowe o terapii otępienia:

Stymulacja poznawcza (ang. Cognitive Stimulation Therapy, CST) to jedna z najlepiej przebadanych niefarmakologicznych metod terapii demencji. Przegląd systematyczny Cochrane z 2023 roku objął kilkadziesiąt badań z udziałem ponad 2000 osób z otępieniem. Pokazał, że regularne zajęcia stymulujące poprawiają funkcje poznawcze u pacjentów z łagodnym i umiarkowanym otępieniem. Są też sygnały korzystnego wpływu na nastrój, komunikację i jakość życia.

Już pierwsze randomizowane badanie tej metody (Spector i wsp., 2003) wykazało poprawę pamięci, orientacji i jakości życia u osób z demencją uczestniczących w zajęciach prowadzonych w małych grupach. Na podstawie tych dowodów brytyjski National Institute for Health and Care Excellence (NICE) zaleca grupową stymulację poznawczą osobom z łagodną i umiarkowaną chorobą otępienną.

Trzeba też uczciwie powiedzieć, czego badania nie pokazują: terapia nie cofa choroby Alzheimera. Pomaga za to jak najdłużej zachować sprawność umysłową i samodzielność.

Ćwiczenia pamięci w praktyce - co robimy na zajęciach

Układanie figur z tangramu, przerysowywanie kształtów geometrycznych czy gry liczbowe to ćwiczenia pamięci i uwagi, które angażują jednocześnie pamięć roboczą, planowanie, koncentrację i orientację przestrzenną. Wielu naszych pacjentów z chorobą Alzheimera i innymi rodzajami demencji wykonuje te zadania z realnym zaangażowaniem. To świadome wykorzystanie zasobów, którymi mózg wciąż dysponuje.

Czego realnie można się spodziewać po terapii

Przebieg otępienia bywa nierówny i bywają gorsze dzień, nie oznacza one jednak, że terapia nie działa. Efekty treningu poznawczego są zwykle stopniowe: dłużej zachowana samodzielność w codziennych czynnościach, lepszy nastrój, większa gotowość do kontaktu z innymi i rzadsze epizody frustracji. Kluczowa jest regularność, bo systematyczne zajęcia dają więcej niż pojedyncze intensywne sesje.

Dlaczego terapia w małej grupie i z terapeutą

Pracujemy w grupach do pięciu osób, podobnie jak w badaniach, na których opierają się międzynarodowe zalecenia kliniczne. Terapeuta dobiera poziom trudności tak, żeby zadanie było wyzwaniem, ale nie źródłem frustracji. Dzięki temu pacjent utrzymuje motywację i ma poczucie sprawczości, które dla wielu osób z zaburzeniami poznawczymi znaczy więcej niż sam wynik ćwiczenia.

Grupa daje też coś, czego nie zastąpią ćwiczenia w domu: kontakt z rówieśnikami, stały rytm dnia i poczucie przynależności. Senior pracuje inaczej ze specjalistą w przyjaznym, uporządkowanym otoczeniu niż z bliską osobą przy kuchennym stole.

Zajęcia są również wsparciem dla rodziny. Opieka nad osobą z demencją jest wymagająca i obciążająca. Opiekun zyskuje czas dla siebie i pewność, że bliska osoba jest w tym czasie pod opieką specjalistów.

Jak zacząć terapię w naszym Centrum w Krakowie

Pierwszym krokiem jest rozmowa z rodziną i wypełnienie ankiety. Pozwala nam poznać sytuację, zrozumieć główne trudności i potrzeby seniora. Gdy rodzina zdecyduje się na współpracę, umawiamy spotkanie kwalifikacyjne. Terapeuta obserwuje na nim, jak pacjent pracuje i ocenia aktualny poziom jego funkcji poznawczych.   Na tej podstawie dobieramy formę zajęć i ich częstotliwość, a następnie przygotowujemy indywidualny plan terapii.

 

Źródła

Woods B., Rai H.K., Elliott E., Aguirre E., Orrell M., Spector A. (2023). Cognitive stimulation to improve cognitive functioning in people with dementia. Cochrane Database of Systematic Reviews, CD005562.
Spector A., Thorgrimsen L., Woods B., Royan L., Davies S., Butterworth M., Orrell M. (2003). Efficacy of an evidence-based cognitive stimulation therapy programme for people with dementia: randomised controlled trial. British Journal of Psychiatry, 183, 248–254.
NICE (2018). Dementia: assessment, management and support for people living with dementia and their carers. NICE guideline NG97.